سنگ چيني در ايران

مرمريت درشت بلور، سفيد يا خاكستري روشن تا كرم را اصطلاحاً "سنگ چيني"

 مي نامند.

معادن چيني تنگ حنا(نیريز-استان فارس)، نجف آباد، كريستال و چيني اليگودرز و لاي بيد و گدار سرخ ناحيه موته، از معادن معروف سنگهاي چيني ايران هستند. مرمريت ها به صورت سنگهاي متامورف سفيد، خاكستري و رنگي، با تبلور دوباره، درخشندگي و شفافيت خاصي دارند. اين نوع سنگها كه از متامورفيسم سنگهاي آهكي اوليه حاصله شده اند، بر حسب درجه متامورفيسم و رشد كريستالها، ممكن است سنگهاي تزئيني مختلفي را با نامها و بافتهاي متفاوت ريز و درشت تشكيل دهند. از لحاظ تقسيم بندي علمي سنگهاي چيني در گروه دگرگوني از انواع سنگهاي تزئيني قرار مي گيرند.

سنگ هاي چيني در ايران شامل سنگ آهک هاي دگرگونه مرمري شده و کاملاً باز بلورين ميباشند که عمدتاً داراي زمان پرکامبرين – پالئوزوييک بوده و تحت تاثير دگرگوني ناحيه اي و مجاورتي قرار گرفته اند. سنگ هاي مذکور عمدتاً در نوار دگرگونه محور سنندج – سيرجان گسترش داشته و بيشترين تمرکز آنها در نيريز قروه ، ازنا ، اليگودرز و جنوب استان کرمان ( فارياب – ارزوئيه ) در بخش هاي شمال باختري ، مياني و جنوب خاوري اين نوار دگرگونه ميباشد .

بررسي صنعت سنگ برزيل

برزيل يكي از بزرگترين توليدكنندگان و صادركنندگان سنگ تزئيني در جهان به شمار مي رود. در سال 2003 اين كشور با توليد 2/3 ميليون تن سنگ در رتبه هفتم قرار دارد. همانطور كه نمودار ذيل نشان مي دهد در بين سنگهاي تزئيني توليد شده در برزيل، گرانيت مهمترين نوع سنگ به شمار رفته و با حدود 600 نوع مختلف، 57 درصد مجموع توليد سنگ اين كشور را تشكيل مي دهد. بازار گرانيت اين كشور داراي ارزش 3/1 ميليارد دلار آمريكا بوده و با تقاضاي در حال رشد براي ابزار و تجهيزات معدن كاري روبه رو مي باشد. اين كشور چهارمين توليدكننده بزرگ گرانيت بوده و ارزش صادرات اين محصول در سال 2004 بالغ بر 600 ميليون دلار مي باشد.

نمودار13-1، سهم انواع سنگ تزئيني توليد شده در برزيل

- ابعاد صنعت سنگ برزيل

صنعت سنگ برزيل از حدود 10000 شركت فعال و بيش از 6500 متخصص در امر تكميل سنگ تشكيل شده است. تقاضاي داخلي اين كشور سالانه در حدود 50 ميليون مترمكعب برآورد شده است. لازم بذكر است كه حجم تجارت صنعت سنگ برزيل در دو سطح بين المللي و داخلي سالانه در حدود دو ميليارد دلار مي باشد. در سال 2003، اين كشور هفتمين توليدكننده سنگ، چهارمين توليدكننده گرانيت، هشتمين توليدكننده سنگهاي فرآوري شده و همراه با كشور چين دومين توليدكننده سنگهاي لوح محسوب مي شوند. بر طبق آمار و اطلاعات موجود از مؤسسه سنگهاي تزئيني برزيل، بين 1500 تا 1600 تيغه برش سنگ در برزيل وجود دارد كه 90 درصد آنها در كشور برزيل ساخته شده اند. ده درصد باقيمانده عموماً از ايتاليا وارد شده اند در حالي كه تجهيزات معدن و حفاري ، به ويژه مته ها، غالباً از كشور سوئد وارد شده اند. صنعت سنگ امروز برزيل در مرحله دوم صادرات قرار دارد، در گذشته صادرات اين كشور عموماً شامل بلوكهاي خام و كارنشده بود.

اما به واسطه سرمايه گذاريهاي جديد در تكنولوژي ، اين كشور به توليد محصولات نيمه كارشده به ويژه كاشي و لوح هاي صيقل شده مي پردازد. مرحله سوم توسعه صادرات برزيل ، گسترش و بازاريابي محصولات توليدي به بازارهاي بين المللي مي باشد. اين مرحله هم اكنون تا بازاريابي و فروش محصولات نيمه كارشده هدف گذاري شده است.

- بررسي صنعت سنگ هند

كشور هند يكي از بزرگترين توليدكنندگان سنگ جهان محسوب مي شود، به طوريكه در سال 2003 حدود 3/11 درصد توليد سنگ در اين كشور انجام شده است. در ده سال گذشته ابعاد صنعت سنگ هند سالانه از رشد متوسط حدود 10 درصد برخوردار بوده است. به طور سنتي، سنگ و محصولات سنگ طبيعي هند به عنوان مواد ساختماني عالي محسوب مي شود. در سال 2003 مصرف سنگ طبيعي اين كشور بيش از 1250 ميليون دلار بوده است.

اين كشور به عنوان يكي از توليدكنندگان و صادركنندگان عمده گرانيت جهان محسوب مي شود. در اين كشور حدود 110 نوع گرانيت براي صادرات شناسايي شده است.

- ابعاد صنعت سنگ هند

صنعت سنگ هند منبع اشتغال بيش از يك ميليون نفر در اين كشور محسوب مي شود. اين تعداد در بخشهاي معدن، فرآوري، صيقل و ساير فعاليتهاي مربوطه مشغول به كار مي باشند. بخش توليد سنگ طبيعي كشور هند اهداف زير را دنبال مي كند:

● توسعه بلوكهاي سنگ مورد استفاده در صنعت ساختمان سازي و مقبره

● كاشي و لوح هاي ساختماني

● قطعات مجسمه سازي و معماري

● كاليبره كردن كاشي

● صنايع دستي و مصنوعي سنگ

به منظور صادرات سنگ، لوح هاي سنگ در ضخامت هاي 18، 20، و 30 ميليمتر پرداخت شده و سپس در چهارچوبهاي چوبي قرار داده مي شوند. عرضه محصول بر اساس نيازهاي موجود انجام مي شود. اندازه هاي استاندارد سنگ 30×30 سانتيمتر، 30×60 سانتيمتر، 40×40 سانتيمتر با ضخامتهاي 18، 20 و 30 ميليمتر و در صندوقهاي مشبك چوبي كه با ورقه هاي پلاستيكي بسته بندي مي شوند.

ـ صادرات

هند به عنوان يك از مهمترين كشورهاي صادركننده سنگ، حدود 10 درصد بازار صادرات سنگ جهان در سال 2003 را تشكيل داده است. هند در رتبه اول صادرات سيليس هاي كارنشده (گرانيت و ماسه سنگ) قرار دارد. اين كشور در سالهاي اخير رهبر صادرات گرانيت جهان و در رتبه پنجم صادرات محصولات آهكي (ماربل و سنگ آهك) قرار داشته است. صادرات سنگ هند عمدتاً شامل بلوكهاي برش داده شده، سنگ لوح و كاشي مي باشد. در سال 2003 صادرات هند به 520 ميليون دلار رسيده كه حدود 81 درصد اين رقم (421 ميليون دلار) ناشي از صادرات سنگ گرانيت بوده است. ايتاليا، ايالات متحده، چين، تايوان و ژاپن مهمترين واردكنندگان سنگهاي هند محسوب مي شوند.

خارجي و اجاره معادن را در اولويت سياستهاي خود قرار داده است. دولتهاي مركزي و ايالتي هر دو مشوق سرمايه گذاري هستند كه برنامه تأسيس شركتهايي با هدف 100 درصد صادرات را دنبال مي كنند.

مركزي براي توسعه سنگ (CDOS)3

براي گسترش و توسعه صنعت سنگ هند، شركت توسعه و سرمايه گذاري صنعتي ايالات راجاستان (RIICO)4 با هدف حمايت فعال از تجارت و صنعت سنگ، سازماني مستقل به نام مركزي براي توسعه سنگ (CDOS) را راه اندازي نموده است. اين مركز در زمينه توسعه بخشهاي مختلف سنگ فعال مي باشد.

3-CENTER FOR DEVELOPMENT OF STONES (CDOS)

4-Rajasthan State Industrial Development &Investment Corporation

نمودار 12-1، روند صادرات سنگ هند در دوره2003-1994

نمودار12-2، سهم كشورهاي مختلف از صادرات سنگ هند در سال 2003

كشور ايالات متحده همراه با سه كشور چين، آلمان و ايتاليا، مهمترين واردكنندگان سنگ در سالهاي اخير محسوب مي شوند. با توجه به اهميت اين كشور در واردات سنگ، واردات ايالات متحده از انواع مختلف سنگ در دوره 2003-1999 مورد بررسي قرار گرفته است.

در فاصله سالهاي 1999 تا 2003 مقدار واردات سنگ ايالات متحده از 55/1 ميليون تن با 91 درصد افزايش به رقم 96/2 ميليون تن افزايش يافته و به طور ميانگين واردات سالانه سنگ ايالات متحده در حدود 18 درصد رشد داشته است. در همين مدت ارزش واردات سنگ از 1/1 ميليارد دلار با 81 درصد افزايش به 2 ميليارد دلار رسيده كه از رشد ميانگين سالانه در حدود 16 درصد برخوردار بوده است. در مجموع در طول سالهاي 1999 حدود 90 درصد مقدار و بيش از 97 درصد ارزش سنگهاي وارداتي به ايالات متحده از نوع سنگهاي كارشده بوده و سهم سنگهاي كارنشده از نظر مقدار و ارزش در كل واردات سنگ اين كشور ناچيز مي باشد.

با بررسي قيمت سنگهاي كارشده و كارنشده در طول دوره 2003-1999 مي توان نتيجه گرفت كه اختلاف معني داري در قيمت اين سنگها و قيمت سنگهاي صادرشده از ايران وجود دارد، به عبارت ديگر خوشه صادرات سنگ چنانچه بتواند با ايجاد تمهيداتي ، افزايش توليد سنگهاي كارشده و رعايت معيارها و استانداردهاي خاص صادرات سنگ، سهمي از بازار اين كشور را كسب نمايد تأثير قابل ملاحظه اي در رشد درآمد توليدكنندگان خوشه و افزايش درآمد ارزي خواهد داشت.

در بخش صادرات سنگهاي كارنشده به بازار ايالات متحده عمدتاً كشورهاي اروپايي قرار دارند و از بين كشورهاي بزرگ توليدكننده سنگ، كشورهاي ايتاليا و هند سهم بيشتري در اين بخش از بازار دارند. بخش صادرات سنگهاي كارشده به بازار ايالات متحده در اختيار توليدكنندگان عمده سنگ از جمله چين، هند، ايتاليا، اسپانيا، تركيه و برزيل قرار دارد. لازم به ذكر است كه كشورهاي برزيل، هند و تا حدودي تركيه توانسته اند به مرور زمان سهم خود را از بازار سنگهاي كارشده ايالات متحده افزايش داده، به طوريكه در سال 2003، بيشترين سهم را در انواع مختلف سنگ اين كشور در اختيار داشته اند.

لازم به ذكر است قسمت عمده واردات سنگهاي كارشده ايالات متحده در گروه سنگهاي 6802 (به ويژه سنگهاي با تعرفه 680293، 680291، 680299 و 680292) قرار دارد به گونه اي كه در سال 2003 ارزش واردات ايالات متحده از سنگهاي كارشده 6802 بيش از 35 درصد ارزش واردات جهان بوده است و از مقايسه اين اطلاعات با صادرات سنگهاي كارشده ايران مي توان نتيجه گرفت كه سنگهاي با تعرفه 680291، 680299، 680223 مي تواند در اولويت بازارهاي هدف صادرات ايران به اين كشور قرار گيرد.

ـ ابعاد صنعت سنگ ايالات متحده در سال 2005

در سال 2005، مهمترين ايالتهاي توليد سنگ ايالات متحده شامل اينديانا، ويسكانسين، جورجيا، ورموت و ماساچوست بوده است. رويهمرفته اين پنج ايالت حدود 55 درصد توليد سنگ ايالات متحده را تشكيل داده اند. در اين سال سنگهاي توليدي ايالات متحده شامل سنگ آهك (39 درصد)، گرانيت (29 درصد)، ماسه سنگ (14 درصد)، ماربل (7 درصد)، سنگ لوح (يك درصد) و ساير سنگها (10 درصد) مي باشد. همچنين از نظر ارزشي ، سهم سنگ گرانيت (39 درصد)، سنگ آهك (34 درصد)، ماسه سنگ (9 درصد)، ساير سنگها (7 درصد)، ماربل (6 درصد) و سنگ لوح (5 درصد) بوده است.

ـ كشورهاي صادركننده

در دوره 2004-2001، مهمترين كشورهاي صادركننده سنگ به ايالات متحده ( بر اساس ارزش صادرات) شامل ايتاليا (38 درصد)، هند (19 درصد)، كانادا (10 درصد)، اسپانيا (7 درصد) و ساير كشورها (26 درصد) بوده است. همچنين بر اساس آمار و اطلاعات مجله جهاني سنگ ميزان واردات ايالات متحده از سنگهاي گرانيت در سال 2004 بالغ بر 7/1 ميليون تن بوده كه عمدتاً از كشورهاي برزيل (7/33 درصد)، هند (7/20 درصد)، ايتاليا (5/20 درصد)، و چين (7/12 درصد) تأمين شده است. در بخش سنگهاي ماربل واردات ايالات متحده در حدود 3/1 ميليون تن بوده كه كشورهاي تركيه (4/37 درصد)، ايتاليا (6/15 درصد)، اسپانيا (4/10 درصد) و مكزيك (3/8 درصد) بيشترين سهم را داشته اند.

تعرفه واردات: تعرفه واردات بخش سنگ ايالات متحده در سال 2005، از صفر تا 5/6 درصد با توجه به نوع، ارزش كالا، درجه كارشدگي، شكل و اندازه آن متغير مي باشد. در اين سال غالب سنگهاي كارنشده با تعرفه 3 درصد يا كمتر از آن وارد شده اند.

روند و رخدادهاي صنعت سنگ ايالات متحده با توجه به افزايش توليد داخلي و واردات ايالات متحده همراه با توسعه معادن، سنگهاي كارشده، پيشرفت تكنولوژي، تنوع بيشتر سنگ و هزينه هاي روبه رشد مواد ساختماني جايگزين سنگ، انتظار مي رود كه تقاضاي صنعت سنگ اين كشور در طول 5 سال آينده روند رو به رشدي داشته باشد.