شناسنامه مطلب

نویسنده مطلب: 

سارا زاهديان

خلاصه: 

براي ما كه خيلي كتاب نمي خوانيم

وقتي سخن از بيكاري به ميان مي آيد، ناخودآگاه ذهن به سمت پيامدهاي منفي اين رويداد معطوف مي شود. شايد برايتان جالب باشد، اما مقصود از اين گزارش نه موضوع بيكاري است و نه تبعات آن. بلكه اتفاقا بيان رخداد مثبتي است كه پس از افزايش بيكاري در يكي از همين كشورهاي همسايه مان رخ داده است. موسسه آمار تركيه طي گزارشي اعلام كرد: با افزايش ميزان بيكاري و در پي آن افزايش فرصت مطالعه براي اقشار مردم، فروش كتاب در تركيه 20 درصد رشد داشته است. اين در حالي است كه با بحران اقتصادي در اروپا بسياري از بخش ها از جمله صنعت چاپ دچار ركود شده است. همين موضوع بهانه اي شد تا اين گزارش را به بررسي وضعيت و جايگاه كتاب و كتابخواني دركشور تركيه اختصاص دهيم و ببينيم چگونه ترك هايي كه تا چند سال اخير 5 ساعت در روز را به تماشاي تلويزيون مي نشستند و تنها 6 ساعت در سال را با خواندن كتاب مي گذراندند، اكنون در انديشه كم كردن فاصله تعداد عناوين چاپ شده خود با ديگر كشورهاي اروپايي اند. تا چند سال پيش تركيه نيز همچون ايران از فقر كتابخواني رنج مي برد و مردم تمايل چنداني به مطالعه كتاب نشان نمي دادند. دليل اين ادعا را در آمارهاي منتشر شده آن دوران مي توان يافت كه حكايت از مطالعه منظم تنها 5/4 درصد از عموم مردم تركيه داشت. مردمي كه سالانه تنها 10 دلار به خريد كتاب اختصاص مي دادند. ميزان سواد عمومي كشور تركيه يكي از عوامل موثر و دخيل در اين موضوع بود. چرا كه طبق گزارش سازمان توسعه انساني (Human Deve Lopement) جايگاه تركيه به لحاظ سواد در ميان 177 كشور دنيا 151 بود. همين موضوع سبب شد تا تركيه سياست هايي را در راستاي افزايش سواد عمومي و فرهنگ كتابخواني پيش بگيرد. برگزاري اردوي كتاب در مدارس از جمله اقدامات صورت گرفته درمدارس براي افزايش مطالعه بود. در اولين اردو كه با حضور 209 دختر و 115 پسر دبيرستاني انجام شد، 100 عنوان كتاب براي مطالعه برگزيده شد. برگزاركنندگان اين طرح پس از پايان اردوي اول به اين نتيجه رسيدند كه 9/12 درصد از شركت كنندگان هيچ كتابي از 100 كتاب را نخوانده اند. 60 درصد آنها بين يك تا 15 كتاب و 5/9 درصد بين 11 تا 20 كتاب را مطالعه كرده بودند. آمار افرادي كه بيش از 20 كتاب خوانده بودند نيز تنها 1/5 درصد بود. در حالي كه سه چهارم شركت كنندگان در اين طرح اظهار رضايت مي كردند، آمار به دست آمده براي برگزاركنندگان اين طرح راضي كننده نبود، اما آنها اين اقدام را گام مثبتي در راستاي اهداف خود برمي شمردند. همچنان كه آمارها نشان داد، با تجديد برگزاري اين دوره ها ميزان علاقه مندي آنها به كتاب بيشتر شد. مطالعه در همه جا، عنوان يكي ديگر از طرح هايي بود كه در تركيه براي افزايش فرهنگ كتابخواني به راه افتاد. به همين منظور آنها كتاب ها را در وسايل نقليه عمومي مثل ميني بوس ها قرار دادند. بنابر دستور فرماندار يك شهر، در يكي از مسيرهاي پرترددي كه 50 ميني بوس داشت و تا رسيدن به مقصد 45 دقيقه طول مي كشيد، كتاب هاي مورد نظر را قرار دادند. آنها كار را با گذاشتن 15 كتاب در هر ميني بوس آغاز كردند تا با اين عمل فرهنگ كتابخواني رواج يافته و خواندن كتاب براي افراد تبديل به يك عادت شود. در يك طرح مشابه و در آداناي تركيه، كتاب را علاوه بر ميني بوس ها در پارك ها، مترو و حتي بيمارستان ها قرار دادند. بعضي از قضات تركيه نيز متخلفان خردسال را مجبور به خواندن كتاب مي كنند. يكي از اين كودكان مي گويد: گرچه اين موضوع براي تنبيه من است، اما من از خواندن كتاب لذت مي برم و پس از پايان محكوميتم هم كتاب خواندن را ادامه خواهم داد. «ترجمه» نيمي از كتاب هاي بازار كتاب كشور تركيه 1724 موسسه انتشاراتي، 6 هزار كتابفروشي و 50 توزيع كننده كتاب دارد. خيابان استقلال اصلي ترين مركز كتاب در استانبول است و كتابفروشي هاي بزرگي چون استقلال، مفيستو و آر.اند.دي در اين راسته قرار دارند. صاحبان اين كتابفروشي ها مي گويند: با بحران اقتصادي اروپا و كاهش قيمت كتاب ميزان فروش كتاب در تركيه رشد داشته است. با بحران اقتصادي اروپا و كاهش قيمت ميزان فروش كتاب در تركيه رشد داشته استدر حالي كه اين كشور به نويسندگان و ناشراني كه زبان تركي را به زبان هاي ديگر ترجمه مي كنند يارانه مي دهد، بيش از 50 درصد كتاب هاي موجود در بازار تركيه ترجمه شده از زبان هاي ديگر است. آمارها نشان مي دهد 47 درصد كتاب هاي منتشر شده كتاب هاي درسي، آموزشي و 37 درصد رمان است كه البته 40 درصد رمان هاي ترجمه شده اي از كشورهاي انگليس، آلمان، فرانسه و اسپانياست. سهم كتاب هاي علمي 9 درصد است كه 20 درصد آن نيز كتاب هاي ترجمه شده است. 7 درصد مابقي كتاب هاي وارداتي را شامل مي شود. آمار كتاب هاي توقيفي نيز به 182 عنوان مي رسد و موضوع بيشتر اين كتاب ها تحقير ترك ها، مسائل مناطق كردنشين و مساله قبرس است. قيمت نامشخص كتاب و بازار كتاب هاي ناياب كتاب در تركيه قيمت مشخصي ندارد. 44 تا 55 درصد قيمت كتاب به عمده فروشان تخفيف داده مي شود و 30 تا 45 درصد نيز تخفيفي است كه كتابفروشان از آن بهره مي برند. به طور كلي قيمت كتاب بين 60/8 تا 20/17 يورو متغير است كه البته جنس جلد كتاب عامل موثر در تعيين اين قيمت است. بدون شك بهترين محل براي يافت كتاب هاي قديمي و ناياب در استانبول بازار قديمي كتاب «Sahaflar Carsisi» است كه در منطقه باستاني و كهن استانبول قرار دارد. گرچه متاسفانه در 60 50 سال اخير و با ايجاد كتابفروشي هاي مدرن شهر و بتازگي نيز وجود اينترنت، اين بازار اهميت خود را از دست داده است. اين بازار با 50 مغازه كوچك شامل كتاب هاي دست دوم و نايابي است كه هر روز به غير از يكشنبه ها و ايام تعطيلات عمومي باز است. كتابخانه اي براي زنان در 14 آوريل 1990 شهردار استانبول ساختمان قديمي را به كتابخانه زنان اختصاص داد. در اين كتابخانه بيش از 6500 كتاب از نويسندگان زن يا موضوعات مرتبط با زن و 700 مقاله در زمينه هاي زنان به زبان هاي تركي، انگليسي، فرانسوي و آلماني وجود دارد. هدف از راه اندازي اين كتابخانه كه مجموعه اي از آثار هنرمندان و نويسندگان زن است، آشنايي بيشتر مردم با مسائل تاريخي در حوزه زنان، بيان موقعيت فعلي و ارائه هرگونه اطلاعات مرتبط است. ورود به اين كتابخانه براي عموم آزاد بوده و افراد مي توانند كتاب هاي مورد علاقه خود را به امانت ببرند. بسياري از كتاب ها و مقالات موجود در اين مركز اهدايي است. اين كتابخانه روزهاي دوشنبه تا جمعه و از ساعت 10 صبح تا 6 بعدازظهر باز است. البته استفاده از اين محل در روزهاي شنبه به شرط هماهنگي قبلي امكان پذير است. كتابخانه ملي تركيه كتابخانه ملي تركيه در 15 آوريل 1946 در شهر آنكارا ساخته شد و از سال 1948 درهاي خود را به روي علاقه مندان گشود. اين ساختمان دوباره در سال 1982 بازسازي و تكميل و از 15 آگوست 1983 پذيراي علاقه مندان شد. اين كتابخانه با 39 هزار متر مربع مساحت شامل يك ميليون و 700 هزار اثر ادبي است كه از اين تعداد 994 هزار كتاب، بيش از 581 هزار مجله، 100 هزار آثار غيرمتني (شامل مهر، پول، پوستر)، بيش از 25 هزار كتاب خطي و 200 كتاب و 500 مقاله به خط بريل است. 80 درصد آثار اين كتابخانه به زبان تركي و 20 درصد باقي مانده به مقالات و كتاب هايي با زبان انگليسي تعلق دارد. گرچه آثاري با زبان هاي فرانسوي، آلماني، عربي و روسي نيز مشاهده مي شود. تمام برنامه هاي لازم براي استفاده علاقه مندان از اينترنت نصب شده است و كاربران به منظور جستجوي كتاب هاي تركي و انگليسي مي توانند از سيستم رايانه اي اين كتابخانه استفاده كنند. بسياري از مقالات اين كتابخانه كه تبادل فرهنگي با ساير كشورها را در دستور كار خود دارد، به 83 كشور در سراسر دنيا كه شامل 560 كتابخانه مي شود، ارسال مي شود. همه دانشجويان، كارمندان دولت يا بخش خصوصي بجز دانش آموزان مي توانند عضو اين كتابخانه كه سالانه 300 هزار بازديدكننده دارد، شوند. البته اتباع خارجي براي عضويت بايد از وزارت خارجه تركيه مجوز داشته باشند. كتاب هاي اين كتابخانه امانت داده نمي شود و افراد مي توانند تا 10 صفحه از كتاب مورد علاقه خود را كپي بگيرند و از ميكروفيلم هاي موجود استفاده كنند. گفتني است بودجه سالانه اين كتابخانه در كنار 1400 كتابخانه عمومي در تركيه قرار دارد، يك ميليون و 640 هزار دلار در سال است.